İskonto ve KDV hesabı basit görünür ama iki yerde sistematik hata üretir. Birincisi sıradır: doğru sıra önce iskonto, sonra KDV'dir; ters uygulandığında teklif ile fatura tutmaz. İkincisi zincirleme iskontodur: %10 üzerine %5 vermek %15 indirim değildir, %14,5'tir.
Aşağıdaki araç üç iskontoyu sırayla uygular, zincirleme etkiyi hesaplar ve KDV'yi doğru yönde ayrıştırır. Girilen tutarın KDV dahil mi hariç mi olduğunu seçebilirsiniz — tedarikçi fiyatları genellikle hariç, müşteriye söylenen fiyatlar dahildir ve ikisini aynı hesaba karıştırmak yüzde yirmilik bir sapma demektir.
Araç perde işletmesinin pratiğine göre kurgulandı; iskontonun kârı ne kadar hızlı erittiğini de bu sayfada anlattık.
Tutarı girin, iskontoları sırayla uygulayın ve KDV'yi doğru yönde ayrıştırın. Zincirleme iskontonun gerçek etkisi de gösterilir.
Teklif ya da fatura tutarı.
Açıksa girdiğiniz tutarın içinde KDV var kabul edilir ve KDV geriye doğru ayrıştırılır.
Örn. liste iskontosu.
Örn. peşin ödeme iskontosu.
Örn. kampanya ya da bayi iskontosu. Boş bırakılabilir.
Tutarı girin.
Aşağıdaki tablo zincirleme iskontonun gerçek etkisini gösteriyor: oranların toplamı ile etkin oran arasındaki fark, oran sayısı arttıkça açılıyor. Rakamlar bu sayfadaki aracın motoruyla hesaplandı.
| İskonto zinciri | Oranların toplamı | Etkin oran | Doğru sonuç | Toplama ile | Fark |
|---|---|---|---|---|---|
| %10 | %10,00 | %10,00 | 90.000,00 ₺ | 90.000,00 ₺ | 0,00 ₺ |
| %10 + %5 | %15,00 | %14,50 | 85.500,00 ₺ | 85.000,00 ₺ | 500,00 ₺ |
| %15 + %5 | %20,00 | %19,25 | 80.750,00 ₺ | 80.000,00 ₺ | 750,00 ₺ |
| %20 + %10 | %30,00 | %28,00 | 72.000,00 ₺ | 70.000,00 ₺ | 2.000,00 ₺ |
| %20 + %10 + %5 | %35,00 | %31,60 | 68.400,00 ₺ | 65.000,00 ₺ | 3.400,00 ₺ |
| %25 + %10 + %5 | %40,00 | %35,88 | 64.125,00 ₺ | 60.000,00 ₺ | 4.125,00 ₺ |
İskonto cironun küçük bir yüzdesi gibi görünür ama kârın çok büyük bir yüzdesidir. Sebep basit: iskonto doğrudan kârdan düşer, maliyetten değil. Aşağıdaki tablo bu ilişkiyi marj seviyelerine göre gösteriyor.
| Kâr marjı | %5 iskonto | %10 iskonto | %15 iskonto |
|---|---|---|---|
| %15 | kârın %33'ü | kârın %67'si | kârın tamamı |
| %20 | kârın %25'i | kârın %50'si | kârın %75'i |
| %25 | kârın %20'si | kârın %40'ı | kârın %60'ı |
| %30 | kârın %17'si | kârın %33'ü | kârın %50'si |
| %40 | kârın %13'ü | kârın %25'i | kârın %38'i |
Perde, kumaş ve montaj hizmeti Türkiye'de genel KDV oranına tabidir. Yine de faturada birden fazla oran görülebilir; özellikle hizmet ile mal ayrımının yapıldığı işlerde. Aşağıdaki tablo pratikte karşılaşılan durumları özetliyor.
| Kalem | Yaygın uygulama | Not |
|---|---|---|
| Perde ve kumaş satışı | Genel oran | Mal satışı |
| Dikim hizmeti | Genel oran | Ayrı faturalanabilir |
| Montaj hizmeti | Genel oran | Hizmet bedeli |
| Korniş ve mekanizma | Genel oran | Mal satışı |
| Nakliye | Genel oran | Hizmet bedeli |
İskonto, satış bedeli üzerinde yapılan bir indirimdir; KDV ise indirimli bedel üzerinden hesaplanır. Bu yüzden doğru sıra önce iskonto, sonra KDV'dir. Fatura da bu sırayla düzenlenir: kalem tutarları, iskonto, KDV matrahı, KDV, genel toplam.
Ters sırayla yapılan hesap matematiksel olarak farklı bir sonuç üretir. KDV'li tutardan iskonto düşüldüğünde KDV matrahı da fiilen değişmiş olur ama bu değişiklik belgeye yansımaz; teklif ile fatura arasında kapatılması gereken bir fark oluşur.
Pratikte bu hata en çok, müşteriye KDV dahil bir fiyat söylenip üzerinden pazarlık yapıldığında görülür. "18.000 lira, size 16.500 yapayım" cümlesinden sonra fatura düzenlenirken 16.500 liranın içinden KDV ayrıştırılmalıdır; iskonto KDV hariç tutara uygulanıp üzerine yeniden KDV eklenirse tutar tutmaz.
Bu aracın "Girilen tutar KDV dahil" anahtarı tam olarak bu durum içindir: pazarlık KDV dahil tutar üzerinden yapıldıysa anahtarı açın, hesap iskontoyu brüt üzerinden uygular ve KDV'yi sonuçtan geriye doğru ayrıştırır.
Birden fazla iskonto verildiğinde bunlar toplanmaz; sırayla uygulanır. İkinci iskonto, birincinin uygulandığı tutar üzerinden hesaplanır ve dolayısıyla daha küçük bir tabana denk gelir.
Örnek: 10.000 liralık bir tutara önce %10 iskonto uygulandığında 9.000 lira kalır. Bunun üzerine %5 uygulandığında 8.550 lira olur. Toplam indirim 1.450 liradır, yani %14,5. Oranları toplayarak hesaplanan %15, 1.500 lira eder — arada 50 lira fark vardır.
Tek bir işte 50 lira önemsiz görünebilir ama toptan satışta ve bayi çalışmalarında üç-dört kademeli iskontolar yaygındır. %20 + %10 + %5 gibi bir zincirde oranların toplamı %35, etkin oran ise %31,6'dır; 100.000 liralık bir işte fark 3.400 liradır.
Fark her zaman işletmenin lehinedir — yani zincirleme uygulama, oranları toplamaktan daha az indirim demektir. Bu yüzden tedarikçiden alırken zincirleme iskontonun gerçek etkisini bilmek, satarken de müşteriye verilen kademeli iskontoların toplam etkisini görmek gerekir.
Perde işinde iki farklı dünya yan yana durur. Tedarikçi fiyatları neredeyse her zaman KDV hariçtir; bireysel müşteriye söylenen fiyatlar ise KDV dahildir. İki dünyayı aynı hesaba karıştırmak, yüzde yirmilik bir sapma demektir ve bu sapma genellikle işletmenin aleyhine çalışır.
Dönüşüm basittir ama yönü karıştırılır. KDV hariçten dahile geçmek için tutar (1 + KDV oranı) ile çarpılır; dahilden hariçe geçmek için ise bölünür. %20 KDV'de dahilden harice geçmek, tutarı 1,20'ye bölmek — yani yaklaşık 0,8333 ile çarpmak — demektir. Sık yapılan hata, KDV dahil tutardan %20 düşmektir; bu yanlıştır ve %16,67 düşülmelidir.
Kurumsal müşterilerde ve bayilerde iletişim KDV hariç tutar üzerinden yürür; bireysel müşteride ise KDV dahil tutar söylenir. Teklifte her ikisinin de gösterilmesi karışıklığı bitirir: KDV hariç tutar, KDV tutarı ve genel toplam ayrı satırlarda.
Kâr hesabı ise her zaman KDV hariç tutar üzerinden yapılır. KDV müşteriden tahsil edilip devlete aktarılan bir tutardır; işletmenin geliri değildir. KDV dahil ciroyla kâr hesaplayan bir işletme kendini olduğundan kârlı sanır.
İskonto, satışın doğal bir parçasıdır; sorun iskontonun kendisi değil, sınırsız ve kayıtsız olmasıdır. Her satış temsilcisinin kendi inisiyatifiyle indirim yaptığı bir işletmede kâr marjı sessizce erir ve bu erime aylık raporda görünmez, çünkü ciro yerinde durur.
İlk adım, iskonto yetkisini role bağlamaktır. Belirli bir oranın üzerindeki indirimin onaya düşmesi, kârı koruyan en basit kuraldır ve satış temsilcisini de zor durumda bırakmaz: "bu benim yetkimi aşıyor" cümlesi pazarlıkta işe yarayan bir sınırdır.
İkinci adım, iskonto yerine kapsam daraltmayı öğretmektir. Astarı çıkarmak, montajı müşteriye bırakmak ya da daha ekonomik bir korniş önermek fiyatı düşürürken marjı korur. Doğrudan indirim ise hem marjı hem fiyat algısını kalıcı olarak aşağı çeker; bir kez indirim alan müşteri bir daha listeden fiyat kabul etmez.
Üçüncü adım, iskontoyu ölçmektir. Verilen iskontoların ortalaması, hangi personelin ne kadar indirim yaptığı ve hangi müşteri grubunun en çok iskonto aldığı düzenli olarak raporlanmalıdır. Ölçülmeyen bir iskonto, zamanla liste fiyatının kendisi hâline gelir.
Doğru sıra önce iskonto, sonra KDV'dir. Ters uygulandığında KDV matrahı fiilen değişir ama belgeye yansımaz; teklif ile fatura arasında fark oluşur.
Her işte küçük ama sistematik bir sapma; muhasebe düzeltmesi gerekir.
%10 üzerine %5, %15 değil %14,5 eder. Üç kademeli zincirlerde fark daha da açılır: %20 + %10 + %5 toplamda %35 değil %31,6'dır.
100.000 liralık toptan işte yaklaşık 3.400 lira yanlış hesap.
KDV dahil tutardan hariç tutara geçmek için %20 düşülmez; tutar 1,20'ye bölünür, yani %16,67 düşülür. Yanlış yön, her hesapta sabit bir hata üretir.
12.000 liralık bir tutarda 400 liralık sapma.
Tedarikçi fiyatları KDV hariç, müşteri fiyatları KDV dahildir. İkisi ayırt edilmeden hesaplandığında yüzde yirmilik bir sapma oluşur.
Maliyet olduğundan düşük görünür; kâr marjı yanlış hesaplanır.
Kim, kime, ne kadar iskonto verdi? Ölçülmeyen iskonto zamanla liste fiyatının kendisi hâline gelir ve marj sessizce erir.
Ciro yerinde durur, kâr düşer; sebebi raporlarda görünmez.
İskonto sırası, KDV yönü ve zincirleme etki — bunların her teklifte doğru uygulanması kişilerin dikkatine bırakıldığında eninde sonunda karışır. Hata küçüktür ama her işte tekrarlanır.
Perdia'da iskonto ara toplama, KDV ise iskontolu tutara uygulanır; sıra sistemin içinde sabittir. Girilen fiyatların KDV dahil olup olmadığı ürün ve fiyat listesi tanımında saklanır, her seferinde sorulmaz.
İskonto yetkisi role bağlanır: belirlenen sınırın üzerindeki indirim onaya düşer. Verilen iskontolar kaydedildiği için hangi personelin, hangi müşteri grubunun ve hangi ürünün ne kadar indirim aldığı ayrıca veri girmeden raporlanır.
Fiyat ve iskonto yönetimini inceleyinMaliyet kalemlerini ve satış tutarını girin; brüt kâr, net kâr, kâr marjı ve markup oranını birlikte gösterir.
HesaplayınMaliyet ve hedef kârdan satış fiyatı. Marj ile markup farkını da gösterir; ikisini karıştırmak kâr kaybettirir.
HesaplayınOda oda kalem girin, müşteriye verilebilecek düzgün bir teklif tablosu çıksın. Yazdırıp PDF olarak kaydedebilirsiniz.
HesaplayınÖnce iskonto, sonra KDV. İskonto satış bedeli üzerinde yapılan bir indirimdir; KDV ise indirimli bedel üzerinden hesaplanır. Fatura da bu sırayla düzenlenir: kalem tutarları, iskonto, KDV matrahı, KDV, genel toplam.
%14,5 eder, %15 değil. İkinci iskonto, birincinin uygulandığı tutar üzerinden hesaplanır: 10.000 lira önce 9.000'e, sonra 8.550'ye iner. Fark tek işte küçük görünse de toptan satışta hızla birikir.
Tutar (1 + KDV oranı) ile bölünür. %20 KDV'de 12.000 lira dahil tutarın KDV hariç karşılığı 10.000 liradır (12.000 / 1,20) ve KDV 2.000 liradır. Sık yapılan hata, dahil tutardan %20 düşmektir; doğrusu %16,67 düşmektir.
Perde, kumaş, korniş, dikim ve montaj Türkiye'de genel KDV oranına tabidir. Oranlar mevzuata bağlı olarak değişebileceği için araçta oranı kendiniz girebilirsiniz; güncel oran ve istisnalar için mali müşavirinize danışın.
Marjınıza bağlıdır ve etki sanılandan büyüktür. %25 marjla çalışıyorsanız %10 iskonto kârınızın %40'ını, %20 marjla çalışıyorsanız yarısını götürür. İskonto doğrudan kârdan düşer, maliyetten değil.
Her zaman KDV hariç tutar üzerinden. KDV müşteriden tahsil edilip devlete aktarılır; işletmenin geliri değildir. KDV dahil ciroyla kâr hesaplayan bir işletme kendini olduğundan kârlı sanır.
Ayrı bir satır olarak: ara toplam, iskonto, KDV hariç tutar, KDV, genel toplam. Toplam içinde eritilen iskonto, müşterinin aldığı avantajı görmesini engeller; ayrıca satır olarak göstermek, iskontonun bir taviz olduğunu da hatırlatır.
Araçta üç kademe girebilirsiniz; pratikte toptan ve bayi çalışmalarında iki-üç kademe yaygındır. Her kademe bir öncekinin sonucuna uygulanır, oranlar toplanmaz.
Zincirin son halkası olarak, liste iskontosundan sonra uygulanır. Peşin iskontosu belirlenirken vade maliyeti hesaba katılmalıdır: taksitli satışta ödenen komisyon ve paranın geç tahsil edilmesinin maliyeti, peşin iskontosunun üst sınırını belirler.
İskonto yetkisini role bağlayın: belirli bir oranın üzerindeki indirim onaya düşsün. Ekibe iskontonun kâra etkisini gösterin ve indirim yerine kapsam daraltmayı öğretin. Verilen iskontoları düzenli olarak raporlayın; ölçülmeyen iskonto zamanla liste fiyatının kendisi olur.
Perdia ölçüyü, metrajı, fiyatı ve kâr marjını sipariş anında kendisi hesaplar. Kısa bir tanıtım görüşmesinde kendi işinizle deneyin.
