Perde metrajı nedir, pileli enden farkı ne?
Perde metrajı, o perdeyi dikmek için tedarikçiden istenecek kumaş miktarıdır ve metre cinsinden ifade edilir. Pileli en ise perdenin dolgunluğu için gereken toplam kumaş genişliğidir ve santim cinsinden ifade edilir. İkisi farklı şeylerdir ama sahada sık sık birbirinin yerine kullanılır; hataların büyük kısmı bu karışıklıktan doğar.
Örnek üzerinden bakalım. 320 cm'lik bir korniş için 1:2,5 pile ile pileli en 800 cm'dir. Bu, kesilecek kumaşın toplam genişliğidir. Ama tüketilecek metre, kumaşın nasıl kullanıldığına bağlıdır: 300 cm enli bir tülde kumaş yan yatırılır ve tüketim 8 metre civarında kalır; 180 cm enli bir fon kumaşında ise beş panel gerekir ve tüketim 15 metrenin üzerine çıkar.
Bu ayrımı yapmadan verilen fiyat, bazı işlerde fazla yüksek bazı işlerde zararına olur. Fazla yüksek olduğunda iş kaybedilir, düşük olduğunda kâr kaybedilir; ikisi de aynı hatanın sonucudur. Yalnızca pileli en hesabına ihtiyacınız varsa Pile Hesaplama aracı daha hızlıdır.
Metrajı doğru hesaplamanın bir yan faydası da stok yönetimidir. Gerçek tüketimi bilen bir işletme, kumaşı topa göre planlar; 30 metrelik bir toptan hangi işlerin çıkacağını önceden görür ve elinde kullanılamayacak kadar kısa parçalar bırakmaz.
Boydan kesim (yan yatırma) ne zaman yapılır?
Boydan kesim, kumaşın yan yatırılarak kullanılmasıdır: topun eni perdenin boyu olur, topun boyu da perdenin eni. Bu yöntem yalnızca kumaşın top eni perde boyunu ve üst-alt kıvrım paylarını karşıladığında mümkündür. 300 cm enli bir kumaş, 15'er santimlik paylarla 270 cm'ye kadar perde boyunu rahatlıkla karşılar.
Yöntemin en büyük avantajı, hiç birleştirme dikişi olmamasıdır. Tül perdede bu özellikle önemlidir; ince ve şeffaf bir kumaşta dikey birleştirme dikişi ışığa karşı belirgin görünür ve işin kalitesini gözle görülür biçimde düşürür. Bu yüzden tül kumaşlar zaten geniş enli üretilir.
İkinci avantajı tüketimdir: metraj doğrudan kesim genişliğine eşit olduğu için genellikle panel birleştirmeye göre çok daha az kumaş harcanır. 350 cm'lik bir korniş için 1:2,5 pileyle boydan kesimde yaklaşık 9 metre kumaş yeterken, aynı iş dar enli kumaşta 15 metreyi bulabilir.
Dezavantajı ise desendir. Yan yatırılan kumaşta desen de doksan derece döner; dikey çizgili bir kumaş yatay çizgili görünür. Bu nedenle boydan kesim, desensiz veya deseni yön bağımsız olan kumaşlarda tercih edilir. Kumaş üreticileri boydan kullanıma uygun desenleri genellikle ayrıca belirtir.
Panel birleştirme ve kaç panel gerektiği
Kumaşın top eni perde boyunu karşılamıyorsa kumaş normal yönünde kullanılır ve gereken genişlik, yan yana dikilen panellerle elde edilir. Panel sayısı, pileli enin kullanılabilir top enine bölünmesi ve yukarı yuvarlanmasıyla bulunur — yarım panel kesilemeyeceği için sonuç daima üste yuvarlanır.
Kullanılabilir en, top eninin tamamı değildir: her kenarda birleştirme dikiş payı bırakılır. 180 cm enli bir kumaşta 1,5'er santimlik paylarla kullanılabilir en 177 cm'ye düşer. Küçük görünen bu fark, sınırda kalan hesaplarda bir panel fazla çıkmasına sebep olabilir; 800 cm'lik pileli en 177 cm'lik panelle beş panel gerektirirken, payları hesaba katmayan bir hesap dört panelle yetinebileceğini sanır.
Panel sayısı arttıkça dikiş sayısı da artar: beş panelde dört birleştirme dikişi olur. Bu dikişlerin perde açıkken pilelerin arasında kalacak şekilde konumlandırılması işçilik kalitesinin göstergesidir; iyi bir atölye dikişi kıvrımın içine gizler.
Panel birleştirmede toplam tüketim, panel sayısı ile panelin kesim boyunun çarpımıdır. Kesim boyu, perde boyuna üst ve alt kıvrım paylarının eklenmesiyle bulunur; desenli kumaşta ayrıca rapor ölçüsünün katına yuvarlanır. Bu son adım atlandığında paneller arasında desen kayması olur ve perde asıldığında bu kayma açıkça görünür.
Desen raporu metrajı nasıl büyütür?
Desen raporu (rapport), desenin kendini tekrarladığı mesafedir. Desenli kumaşta paneller yan yana geldiğinde desenin tutması için her panelin aynı noktadan başlaması gerekir; bu da her panel boyunun rapor ölçüsünün tam katına yuvarlanması demektir.
Örnek: 32 cm raporlu bir kumaşta, kıvrım paylarıyla birlikte 300 cm olan panel boyu 320 cm'ye çıkar. Panel başına 20 cm fazlalık küçük görünür ama beş panelde bir metre eder — ve bu, hesaba katılmadığında kumaşın atölyede eksik kalması demektir.
Rapor payı fire payından ayrı bir kalemdir ve ikisi karıştırılmamalıdır. Fire, kesim ve dikim sırasında kaybolan paydır; rapor payı ise desen hizası için bilinçli olarak fazladan alınan kumaştır. Desenli kumaşta ikisi birlikte hesaplandığında toplam pay yüzde on beşi bulabilir.
Büyük raporlu kumaşlarda (60 cm ve üzeri) fark daha da belirginleşir. Bu tür kumaşlarda müşteriye fiyat verirken metrajı mutlaka rapor dahil hesaplamak gerekir; aksi hâlde "desenli kumaş neden bu kadar pahalı" sorusuna verilecek cevap, işi aldıktan sonra ortaya çıkar. Ayrıntılı hesap için Kumaş Metraj Hesaplama aracına bakabilirsiniz.
Fire payı ne kadar olmalı?
Fire payı, kesim ve dikim sırasında kullanılamaz hâle gelen kumaş için ayrılan yedektir. Düz ve desensiz kumaşlarda yüzde üç ile beş arası bir pay çoğu işte yeterlidir. Kalın blackout kumaşlarda, çok parçalı işlerde ve desenli kumaşlarda bu oran yükselir.
Fire payını belirlerken tahmin yerine kendi verinizi kullanmak en sağlıklısıdır. Sürekli kumaş eksik kalıyorsa pay düşük demektir; her işte kayda değer artık kalıyorsa pay yüksek tutuluyor ve sermaye kumaşta bağlanıyor demektir. Birkaç işin gerçek tüketimini kaydetmek, doğru oranı bulmak için genellikle yeterli olur.
Fire payının bir de tedarik boyutu vardır. Kumaş toptan kesilerek alınıyorsa küsuratlı metraj çoğu zaman yukarı yuvarlanır; 8,4 metrelik bir ihtiyaç için 9 metre kesilir. Bu yuvarlama zaten bir tür fire payıdır ve üzerine ayrıca yüzde beş eklemek gereksiz maliyet yaratabilir.
Son olarak, fire payı ile yedek pay farklıdır. Müşterinin ileride bir kanat eklemesi ihtimaline karşı fazladan kumaş almak bir iş kararıdır, fire hesabı değildir. İkisini aynı kaleme yazmak, gerçek fire oranınızı görmenizi engeller.
Metraj hesabı stok ve tedarikle nasıl birleşir?
Metrajı doğru hesaplamak tek başına yetmez; o metrajın eldeki stoktan mı yoksa tedarikçiden mi karşılanacağı da kararın parçasıdır. Perde stoğu top ve kupon bazında tutulur: aynı kumaşın farklı toplarında farklı metraj ve farklı parti numarası bulunur. Metre bazlı basit bir stok mantığı bu yapıyı kaldırmaz.
Parti farkı renk farkı demektir. Aynı salonda iki farklı partiden kesilen perde, gün ışığında gözle görülür bir ton farkı gösterir ve müşteride kabul görmez. Bu yüzden bir işin metrajı hesaplandığında, o metrajın tek bir toptan çıkıp çıkmadığı da kontrol edilmelidir.
İyi bir planlama, hangi işin hangi toptan keseceğini de düşünür. Elinde 10 metrelik ve 30 metrelik iki top olan bir işletme, 7 metrelik işi 30 metrelik toptan keserse 10 metrelik top bütün kalır ve başka bir işe yeter. Ters yapıldığında elde iki adet kullanılamayacak kadar kısa parça kalır.
Bu kararların elle takip edilmesi küçük işletmelerde mümkündür ama iş hacmi arttığında hızla imkânsızlaşır. Perdia'da stok top bazında izlenir, kesimde hangi toptan ne kadar düşüldüğü kaydedilir ve metraj hesabı doğrudan stok rezervasyonuna bağlanır.
