Panel sayısı neden metrajın belirleyicisi?
Fon perdede kumaş dikey kullanılır: topun eni perdenin genişliğine, topun boyu perdenin boyuna karşılık gelir. Gereken genişlik tek top eninden çıkmadığı için paneller yan yana dikilir. Her panel, perdenin tam boyu kadar kumaş yediği için tüketim panel sayısıyla doğrudan orantılıdır.
Panel sayısı hesaplanırken kullanılan en, top eninin tamamı değildir. Her kenarda birleştirme dikiş payı bırakılır; 180 cm enli bir kumaşta 1,5'er santimlik paylarla kullanılabilir en 177 cm'ye düşer. Küçük görünen bu fark, sınırda kalan hesaplarda bir panel fazla çıkmasına yol açar.
Sonuç daima yukarı yuvarlanır, çünkü yarım panel kesilemez. Bu yuvarlama fon perde maliyetini basamaklı hâle getirir: korniş eni birkaç santim arttığında metraj bir anda perdenin bir boyu kadar sıçrar. Fiyat verirken bu basamağı bilmek, sınırda kalan işlerde küçük bir ölçü değişikliğinin neden büyük fiyat farkı yarattığını açıklamanızı sağlar.
Panel sayısının bir de işçilik boyutu vardır: beş panelde dört birleştirme dikişi olur. İyi bir atölye bu dikişleri perde açıkken pilelerin arasında kalacak şekilde konumlandırır; dikişin kıvrımın içine gizlenmesi, fon perde işçiliğinin kalite göstergesidir.
Kanat sayısı ve genişlik dağılımı
Fon perde tek kanat ya da çift kanat olarak dikilebilir. Çift kanat, perdenin ortadan açılmasını sağlar ve çoğu salonda tercih edilir; tek kanat ise dar pencerelerde ve perdenin tek yöne toplanmasının istendiği durumlarda kullanılır.
Kanat sayısı metrajı doğrudan değiştirmez ama yan kıvrım sayısını iki katına çıkarır: tek kanatta iki kenar, çift kanatta dört kenar kıvrılır. Kalın fon kumaşlarında yan kıvrım payı 6–8 cm olduğu için bu fark, çift kanatta 12–16 cm ek genişlik demektir ve sınırda kalan hesaplarda bir panel daha eklenmesine sebep olabilir.
Genişlik dağılımı da bir karardır. Çift kanatta iki kanat eşit olmak zorunda değildir: pencerenin bir tarafında duvar dar kalıyorsa ya da bir yönde mobilya varsa kanatlar asimetrik yapılabilir. Bu tercih ölçü aşamasında not edilmelidir, çünkü atölyeye giden iş emrinde kanat genişlikleri ayrı ayrı yazılır.
Çok geniş kornişlerde üç ya da dört kanat da kullanılır. Bu durumda her kanadın kendi pileli eni ve kendi yan kıvrımları olur; hesabı kanat bazında yapmak, toplam üzerinden yapıp bölmekten daha doğru sonuç verir.
Desenli fon kumaşta rapor payı
Fon kumaşlarının önemli bir kısmı desenlidir ve desenli kumaşta panellerin yan yana geldiğinde deseninin tutması gerekir. Bunun için her panelin kesim boyu, desen raporunun tam katına yukarı yuvarlanır.
Örnek üzerinden bakalım: 32 cm raporlu bir kumaşta, kıvrım paylarıyla birlikte 300 cm olan panel boyu 320 cm'ye çıkar. Panel başına 20 cm fazlalık küçük görünür ama beş panelde bir metre eder. Büyük raporlu kumaşlarda (60 cm ve üzeri) fark daha da belirginleşir.
Rapor payı fire payından ayrı bir kalemdir ve ikisi karıştırılmamalıdır. Fire, kesim ve dikim sırasında kaybolan paydır; rapor payı ise desen hizası için bilinçli olarak fazladan alınan kumaştır. Desenli fon kumaşında ikisi birlikte hesaplandığında toplam pay yüzde on beşi bulabilir.
Müşteriye desenli kumaş fiyatı verirken bu payı baştan hesaba katmak gerekir. "Desenli kumaş neden bu kadar pahalı" sorusunun cevabı metre fiyatı değil, rapor payıdır; bunu teklifte açıklamak hem fiyatı savunulabilir kılar hem işletmeyi zararına işten korur.
Fon kumaş seçimi metrajı nasıl etkiler?
Fon kumaşı seçerken üç değişken metrajı doğrudan etkiler: top eni, desen raporu ve kumaşın kalınlığı. Bu üçünün metre fiyatıyla birlikte değerlendirilmesi gerekir; yalnızca metre fiyatına bakarak yapılan seçim çoğu zaman yanıltıcı olur.
Top eni en belirleyicisidir. 140 cm enli bir kumaşla 180 cm enli bir kumaş arasında panel sayısı farkı, sınırda kalan ölçülerde bir hatta iki panele ulaşır. Bu da perdenin bir ya da iki boyu kadar ek kumaş demektir. Metre fiyatı biraz daha yüksek olan geniş enli kumaş, toplamda hesaplı çıkabilir.
Desen raporu ikinci sıradadır. Büyük raporlu bir kumaş, aynı metre fiyatındaki düz bir kumaştan yüzde on daha pahalıya mal olabilir. Müşteri iki kumaş arasında kararsızsa, toplam maliyeti hesaplayıp göstermek satışı hızlandırır.
Kalınlık ise dolaylı etkir: kalın kumaş daha geniş kıvrım payı ister, daha yüksek fire verir ve daha düşük pile katsayısıyla çalışılmasını sağlar. Bu üç etki birbirini kısmen dengeler, ama fire payının kalın kumaşta yükseltilmesi gerektiği unutulmamalıdır.
Atölyeye giden iş emrinde ne yazmalı?
Fon perdede atölyeye eksik bilgi gitmesi, kumaş kesildikten sonra düzeltilemeyen hatalara yol açar. İş emrinde bulunması gereken bilgiler bellidir ve bunların hepsi metraj hesabının çıktısıdır.
Önce ölçüler: perdenin bitmiş eni ve boyu, kanat sayısı ve kanat başına genişlik. Sonra hesap çıktıları: pileli en, panel sayısı, panel kesim boyu ve toplam metraj. Ardından paylar: yan kıvrım, üst tırnak payı, alt ağırlık payı ve birleştirme dikiş payı.
Desenli kumaşta rapor ölçüsü ve desenin hangi yönde başlayacağı da yazılmalıdır. Astar kullanılıyorsa astarın tipi, metrajı ve alt ucundan ne kadar yukarıda biteceği belirtilmelidir. Pile tipi — klasik büzgü, kelebek, üçlü, kalem — ayrıca yazılmalıdır; katsayı tek başına yeterli bilgi değildir.
Bu listenin elle yazılması, yoğun sezonda eninde sonunda eksik kalır. Hesabın sipariş kalemi içinde yapıldığı bir sistemde iş emri bu bilgilerle otomatik oluşur ve atölyenin ayrıca hesap yapması gerekmez.
